Tên xấu dễ nuôi: tục lệ đặt tên ở nhà kiểu cũ và những gì xảy ra khi đứa trẻ lớn lên
Mục Đổi tên và tên gọi khác đã có bài về tên ở nhà, biệt danh, nghệ danh và chuyện giữ cho giấy tờ khỏi rối. Bài này lùi về một tục lệ cũ hơn: đặt tên xấu cho dễ nuôi. Những cái tên ở nhà như Cu, Tí, Đen, Sún, Cò, Cún mà nhiều người lớn hôm nay vẫn được gọi bởi người trong họ, phần lớn có gốc từ tục lệ này.
Bài không bảo nên hay không nên. Bài kể tục lệ ấy từ đâu, tên ở nhà kiểu mới khác gì kiểu cũ, và phần đáng cân khi đứa trẻ lớn lên.
Tục lệ đến từ đâu
Thời trẻ sơ sinh dễ ốm, dễ mất, người xưa có quan niệm rằng ma quỷ hay rình bắt những đứa trẻ được yêu quý, được gọi bằng tên đẹp. Đặt cho con một cái tên xấu, tên con vật, tên đồ vật tầm thường là để che mắt: đứa trẻ này không đáng để ý. Một số nơi còn làm thêm nghi thức như “bán khoán” đứa trẻ cho đền, chùa, hoặc gọi trẻ bằng tên con vật để giấu đi.
Đó là một cách ứng xử với nỗi sợ có thật trong một thời mà y tế chưa bảo vệ được trẻ nhỏ. Hiểu tục lệ trong hoàn cảnh ấy giúp ta nhìn nó nhẹ nhàng hơn: đó là tình thương, đội lốt một cái tên xấu.
Tên ở nhà kiểu cũ và kiểu mới
- Kiểu cũ: tên xấu có chủ ý, tên con vật, tên gọi theo đặc điểm cơ thể (Đen, Sún, Còi). Mục đích là che mắt và dễ nuôi.
- Kiểu mới: tên ngắn, dễ thương, thường mượn âm nước ngoài hay tên đồ ăn (Bin, Su, Bơ, Mít, Sóc, Cherry). Mục đích là gọi cho vui, cho gần, ít còn ý che mắt.
Hai kiểu đều có chung một điểm: tên ở nhà sống trong gia đình rất lâu, có khi lâu hơn người ta tưởng. Nhiều người ngoài ba mươi tuổi vẫn được cô dì chú bác gọi bằng tên lúc lọt lòng.
🔴 Tên ở nhà theo đặc điểm cơ thể là chỗ nên cân nhất
Những tên gọi theo đặc điểm cơ thể, như da đen, răng sún, người gầy, người mập, thường bắt đầu như một lời trìu mến. Nhưng khi đứa trẻ đi học, tên ấy theo con ra khỏi nhà: anh chị em gọi trước mặt bạn bè, người họ hàng gọi ở đám giỗ có bạn bè con đi cùng. Lúc đó nó có thể biến thành chỗ để bị trêu, gắn thẳng vào ngoại hình, phần mà trẻ ở tuổi đi học nhạy cảm nhất.
- Nếu đã lỡ đặt, có thể đổi dần cách gọi khi con vào tuổi đi học, bắt đầu từ chính bố mẹ.
- Nghe con nói. Có đứa trẻ thích tên ở nhà của mình, có đứa trẻ bắt đầu ngượng từ năm lớp một. Cảm giác của con là thước đo đúng nhất.
- Nhắc người thân gọi tên khác khi có bạn bè của con ở đó, không phải vì xấu hổ mà vì tôn trọng con.
Khi tên ở nhà lọt vào giấy tờ
Chuyện có xảy ra: tên ở nhà được ghi vào sổ tiêm chủng, sổ khám bệnh, danh sách lớp mẫu giáo, có khi vào cả hồ sơ chính thức vì người ghi nghe nhầm. Về sau, những chỗ lệch này gây rối khi đối chiếu giấy tờ. Mục này đã có bài về dùng tên gọi ở nhà sao cho khỏi rối giấy tờ. Nguyên tắc ngắn gọn: ở mọi nơi có giấy tờ, chỉ dùng tên khai sinh, kể cả ở những chỗ tưởng như không quan trọng như sổ y bạ hay phiếu đăng ký học hè.
Khi đứa trẻ tự chọn cách được gọi
Tới một tuổi nào đó, thường là vào cấp hai, nhiều đứa trẻ muốn được gọi bằng tên thật, hoặc tự đặt cho mình một tên gọi khác. Đó là một phần bình thường của việc lớn lên. Việc người lớn trong nhà chịu đổi cách gọi theo ý con, kể cả khi đã quen gọi tên cũ hơn mười năm, là một cách nói với con rằng ý con được tôn trọng.
Người lớn tuổi trong họ có thể gọi theo thói quen, khó đổi. Đó cũng là chuyện bình thường; có thể nhắc nhẹ, không cần sửa từng lần.
Nếu vẫn muốn giữ tục cũ
Có gia đình vẫn muốn đặt một tên xấu cho dễ nuôi vì niềm tin của ông bà, hoặc vì đó là nếp nhà. Một cách dung hoà:
- Chọn tên xấu theo kiểu đồ vật, con vật hiền lành, không gắn vào ngoại hình, để về sau không thành chỗ bị trêu.
- Dùng tên đó trong những năm đầu đời, rồi chuyển dần sang tên khai sinh hoặc một tên ở nhà khác khi con đi học.
- Kể cho con nghe vì sao ông bà đặt tên ấy. Một cái tên có câu chuyện tình thương phía sau thì con dễ mang theo hơn.
Còn chuyện “dễ nuôi”
Về sức khoẻ của trẻ nhỏ, thứ làm trẻ dễ nuôi hôm nay là tiêm chủng đầy đủ, dinh dưỡng, giấc ngủ, khám định kỳ và đưa đi khám kịp thời khi ốm. Tên gọi là một phần văn hoá, giữ hay bỏ tuỳ nhà. Không nên vì tin vào cái tên mà chậm đưa con đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
Nói gọn lại
Tục đặt tên xấu cho dễ nuôi sinh ra từ nỗi lo mất con trong một thời y tế còn yếu, là tình thương đội lốt cái tên xấu. Tên ở nhà kiểu mới phần lớn chỉ để gọi cho vui. Chỗ đáng cân là tên gắn vào ngoại hình, vì nó theo con ra trường và dễ thành chỗ bị trêu. Ở mọi nơi có giấy tờ chỉ dùng tên khai sinh, và khi con muốn được gọi khác, hãy đổi theo con.