Đặt tên cho con sinh đôi: cái đáng yêu hôm nay và cái hai đứa mang theo cả đời
Biết tin sinh đôi thì gần như nhà nào cũng nghĩ ngay tới một bộ tên đi cặp: hai tên vần nhau, hai tên cùng chữ đệm, hoặc ghép lại thành một cụm có nghĩa. Nghe rất dễ thương, và ai nghe cũng khen.
Chỉ có điều phần dễ thương thì thuộc về hôm nay, còn phần bất tiện thì hai đứa trẻ mang theo vài chục năm. Bài này nói cả hai mặt, rồi đưa ra một ranh giới thực dụng để vẫn giữ được ý đôi lứa mà không đẩy cái giá sang cho con.
Sức hút của bộ tên đi cặp
Ba kiểu hay gặp:
Vần nhau — hai tên chỉ khác một vài âm.
Cùng một chữ trong bộ — chung chữ đệm hoặc chung một chữ, còn chữ kia thì khác.
Ghép lại thành một cụm — đọc liền hai tên ra một từ ghép có nghĩa hoặc một câu chúc.
Ba kiểu này không sai. Nhưng chúng khác nhau rất xa về mức phiền sau này, và nhà nào cũng nên biết mình đang chọn kiểu nào.
Cái giá rơi về phía hai đứa trẻ
Nhầm hồ sơ. Hai cái tên chỉ khác một chữ, trong cùng một nhà, cùng ngày sinh, cùng địa chỉ — đó là điều kiện gần như hoàn hảo để sinh nhầm lẫn ở sổ sách trường học, hồ sơ khám bệnh, giấy tờ ngân hàng sau này. Một dấu đánh sai là một buổi đi sửa.
Bị gọi nhầm suốt thời đi học. Thầy cô đông học trò, gọi nhầm là chuyện thường. Với trẻ thì bị gọi nhầm tên năm này qua năm khác không phải chuyện nhỏ.
Bị nhìn như một cặp chứ không phải hai người. Đây là phần ít ai tính tới nhất. Tên càng dính nhau thì người ngoài càng dễ nói về hai đứa như một đơn vị — "hai đứa sinh đôi" thay vì hai cái tên. Trẻ sinh đôi vốn đã phải tự tách mình ra khỏi cái nhìn đó; bộ tên dính chặt làm việc ấy khó thêm.
Và cái cụm có nghĩa kia không đi theo từng đứa. Ghép hai tên mới ra nghĩa, nghĩa là mỗi cái tên đứng một mình thì hụt — trong khi phần lớn cuộc đời, người ta đứng một mình.
Ranh giới thực dụng
Muốn giữ ý đôi mà không phải trả giá, ranh giới nằm ở đây:
Chung chữ đệm thì ổn, tên chính phải khác hẳn. Đây là cách giữ được sự liên kết mà vẫn cho mỗi đứa một cái tên gọi riêng biệt.
Tránh cặp chỉ khác một chữ cái hoặc chỉ khác dấu. Đây là nhóm sinh lỗi nhiều nhất, cả khi viết tay lẫn khi nhập vào máy.
Đọc to hai tên liên tiếp, nhờ một người ngoài nghe rồi nhắc lại. Người ta nghe lẫn ngay thì hai đứa sẽ bị lẫn cả đời.
Kiểm phần viết tắt. Nhiều nơi rút gọn còn chữ cái đầu; hai tên trùng hết phần viết tắt là lại thêm một chỗ nhầm.
Thử gọi riêng từng đứa trong một câu bình thường — gọi đi ăn cơm, gọi đi học. Tên nào chỉ nghe êm khi đứng cạnh tên kia thì nên cân lại.
Thứ tự sinh và cách xưng hô
Ai là anh chị, ai là em — nếp mỗi vùng mỗi nhà một khác, và cũng có nhà chọn để hai đứa gọi nhau bằng tên, không phân trên dưới.
Điểm cần lưu ý không nằm ở chọn cách nào, mà ở chỗ nên thống nhất sớm trong nhà và giữ nguyên. Cách xưng hô đổi qua đổi lại theo từng người họ hàng thì hai đứa trẻ là người chịu, vì chúng phải tự đoán mình đang ở vai nào với ai.
Phần giấy tờ
Hai đứa là hai hồ sơ riêng, không phải một hồ sơ có hai tên. Mấy việc nên làm kỹ ngay từ đầu:
Kiểm từng chữ trên từng giấy khai sinh, đọc to lên mà dò, và dò cả dấu. Đây là lúc rẻ nhất để sửa; về sau thì một chữ sai kéo theo cả loạt giấy tờ khác phải sửa theo.
Kiểm thông tin không phải tên cũng phải đúng cho từng đứa — chi tiết ghi nhầm từ đứa này sang đứa kia là lỗi hay gặp khi hai hồ sơ được làm cùng lúc.
Thủ tục cụ thể thì hỏi cơ quan hộ tịch nơi mình đăng ký, vì quy định và giấy tờ cần nộp thay đổi theo thời kỳ và theo địa phương. Đừng làm theo lời kể của người quen đã đi đăng ký cách đây nhiều năm.
Khi bảng mệnh cho ra hai kết quả giống nhau
Nhà nào có xem mệnh trước khi đặt tên sẽ gặp một chuyện thú vị: hai đứa sinh cách nhau ít phút, nên gần như mọi bảng tính theo năm, tháng, ngày — và thường cả giờ — đều cho ra cùng một kết quả.
Chỗ này đáng dừng lại một chút. Nếu một cách tính không phân biệt nổi hai con người khác nhau đang lớn lên trong cùng một nhà, thì nó đang nói về hoàn cảnh sinh chứ không nói về từng người. Biết vậy thì dùng nó nhẹ nhàng hơn: lấy làm tham khảo cho phần âm chữ, phần nghĩa, và để dành quyết định cuối cho những thứ mình thật sự cân được — nghĩa của tên, độ dễ đọc, và việc hai cái tên có tách bạch không.
Sinh ba, và những hoàn cảnh riêng
Sinh ba thì mọi thứ ở trên nhân lên, và cái bẫy "bộ ba cho đủ vần" còn mạnh hơn. Ranh giới vẫn thế: chung chữ đệm được, tên chính phải tách bạch ba đằng.
Còn khi gia đình có hoàn cảnh riêng — trong đó có cả trường hợp đau lòng là không phải bé nào cũng ở lại được — thì không có lời khuyên chung nào đúng cho mọi nhà. Đó là chuyện của gia đình, và người ngoài nên để gia đình tự quyết, kể cả việc có giữ bộ tên đã chọn hay không.
Ba điều gọn lại
Phần dễ thương thuộc về hôm nay, phần bất tiện thuộc về hai đứa trẻ — nhầm hồ sơ, bị gọi nhầm, và bị nhìn như một cặp thay vì hai người.
Chung chữ đệm thì giữ được ý đôi; tên chính nên khác hẳn. Tránh cặp chỉ khác một chữ cái hoặc chỉ khác dấu, và nhớ kiểm cả phần viết tắt.
Dò từng chữ trên hai giấy khai sinh ngay từ đầu, thủ tục thì hỏi cơ quan hộ tịch nơi đăng ký chứ đừng làm theo lời kể cũ.