Tên cửa hàng gắn tên người: “Phở Bà Lan”, “Tiệm Chú Ba” dễ nhớ thật, nhưng sau này ai giữ cái tên?
Mục Tên cửa hàng, thương hiệu đã có bài về bảy tiêu chí đặt tên, về kiểm trùng tên trước khi dùng và về đổi tên một cửa hàng đang chạy. Bài này nói về một kiểu tên rất Việt: tên cửa hàng gắn tên người. Phở Bà Lan, Bún Cô Ba, Tiệm vàng Ông Tư, Bánh mì Chú Hai. Kiểu tên này dễ nhớ, gần gũi, khách nghe là thấy có một người thật đứng sau nồi nước dùng.
Nhưng chính vì nó gắn với một người thật, nó cũng là kiểu tên gây rắc rối nhiều nhất về sau, khi cửa hàng lớn lên, đổi chủ, hay khi gia đình chia tài sản.
Vì sao tên người lại hiệu quả
- Tạo cảm giác có người chịu trách nhiệm: khách tin rằng có một người cụ thể đặt danh dự vào món ăn, món hàng.
- Dễ truyền miệng: “quán bà Lan” dễ nói hơn một cái tên thương hiệu trừu tượng.
- Gợi cảm giác lâu đời, gia truyền, nhất là với hàng ăn và nghề thủ công.
Với cửa hàng nhỏ, chủ đứng quầy mỗi ngày, đây gần như là kiểu tên tốt nhất. Vấn đề chỉ đến khi người ấy không còn đứng đó.
Bốn tình huống cái tên bắt đầu gây chuyện
- Sang nhượng cửa hàng: người mua muốn giữ tên vì khách quen đã biết; người bán (hoặc con cháu họ) lại muốn giữ tên để mở chỗ khác. Hai cửa hàng cùng tên ở hai đầu phố, khách không biết đâu là gốc.
- Anh chị em trong nhà cùng mở: con của bà Lan mỗi người mở một quán, quán nào cũng ghi Phở Bà Lan, có khi thêm chữ “chính gốc”, “con gái”, “cơ sở 1”. Khách nhầm, gia đình mất hoà khí.
- Chia tài sản khi ly hôn: cửa hàng mang tên một người nhưng hai vợ chồng cùng gây dựng. Ai được giữ cái tên đã có khách quen?
- Mở chi nhánh, nhượng quyền: tên một người thật được treo ở nơi người đó không bao giờ đến, chất lượng do người khác làm. Một chi nhánh làm kém kéo uy tín của cả cái tên đi xuống.
🔴 Thu xếp chuyện cái tên khi mọi người còn vui vẻ
Đây là việc quan trọng nhất, và gần như ai cũng bỏ qua vì lúc mới mở quán không ai nghĩ tới chuyện chia tay. Mấy việc nên làm sớm:
- Tìm hiểu việc đăng ký nhãn hiệu cho tên cửa hàng nếu định làm lâu dài hoặc mở rộng. Đăng ký nhãn hiệu giúp xác định ai có quyền dùng tên trong buôn bán. Thủ tục, phạm vi bảo hộ và điều kiện cụ thể nên hỏi người có chuyên môn về sở hữu trí tuệ.
- Ghi bằng văn bản giữa các thành viên trong nhà: ai được dùng tên, dùng ở đâu, có được ghi thêm chữ gì. Văn bản đơn giản cũng tốt hơn lời nói.
- Khi sang nhượng, ghi rõ trong hợp đồng có bao gồm tên cửa hàng không, người bán có được mở cửa hàng cùng tên ở chỗ khác không, trong phạm vi nào, thời hạn bao lâu.
- Khi nhượng quyền, phải có quy định về chất lượng tối thiểu và quyền thu hồi tên nếu chi nhánh không giữ được chất lượng.
Dùng tên người khác: chỗ không được tuỳ tiện
Có cửa hàng dùng tên một người nổi tiếng, hoặc tên một quán lâu đời ở nơi khác, để ăn theo. Ngoài chuyện đạo đức buôn bán, việc dùng tên, hình ảnh của người khác cho mục đích kinh doanh có thể vướng quy định pháp luật về quyền của cá nhân và về cạnh tranh, nhãn hiệu. Trước khi dùng tên một người không phải mình hay người nhà, hãy xin phép bằng văn bản và hỏi người có chuyên môn.
Với chính tên mình, cũng nên kiểm xem đã có cửa hàng cùng ngành, cùng tên ở gần chưa. Bài “Kiểm tên thương hiệu trước khi dùng” trong mục này hướng dẫn cách tra.
Khi người mang tên không còn đứng quầy
Bà Lan nghỉ, con cháu tiếp quản. Khách quen thường quan tâm một điều: món ăn có giữ được như cũ không. Cái tên giúp giữ khách trong thời gian chuyển giao, nhưng chính chất lượng mới giữ được lâu. Một số cửa hàng chọn cách nói thẳng với khách: treo ảnh người sáng lập, ghi năm mở quán, giới thiệu người đang nấu. Sự thẳng thắn này thường được khách đón nhận tốt hơn việc giả vờ như không có gì thay đổi.
Có nên chọn tên người cho cửa hàng mới
- Nên khi chủ thật sự đứng quầy, ngành hàng dựa nhiều vào tay nghề và sự tin cậy cá nhân, quy mô nhỏ.
- Cân nhắc khi định mở rộng nhanh, có nhiều người cùng góp vốn, hoặc định bán lại sau vài năm.
- Có thể dung hoà: tên chính là một chữ chung, kèm dòng nhỏ “do cô Lan nấu” chẳng hạn. Phần chung dễ chuyển giao, phần người vẫn giữ được sự gần gũi.
Khi khách hỏi “có phải quán gốc không”
Ở những con phố có hai ba quán cùng mang một tên người, câu khách hỏi nhiều nhất là quán nào là quán gốc. Trả lời câu này bằng sự thật đơn giản nhất: quán mở năm nào, ai là người nấu, có quan hệ gì với người sáng lập. Tránh những chữ “chính gốc duy nhất”, “không có chi nhánh” nếu không chắc, vì khách chỉ cần hỏi một người hàng xóm là biết. Treo một tấm ảnh cũ, ghi năm mở quán, kể ngắn câu chuyện của quán trên trang mạng, như vậy là đủ để khách quen tự phân biệt. Còn nếu các quán cùng tên là của anh chị em trong một nhà, cách êm nhất là mỗi quán thêm một chữ riêng rõ ràng thay vì cùng tranh nhau chữ “gốc”.
Nói gọn lại
Tên cửa hàng gắn tên người là kiểu tên dễ nhớ và đáng tin nhất cho buôn bán nhỏ. Rắc rối chỉ tới khi sang nhượng, chia tài sản, anh em cùng mở hay mở chi nhánh. Thu xếp chuyện ai được dùng cái tên bằng văn bản khi mọi người còn vui vẻ, tìm hiểu đăng ký nhãn hiệu nếu định làm lâu, và đừng dùng tên người khác khi chưa được đồng ý.