Khi một người đổi tên: gọi thế nào cho phải
Một người quen báo rằng từ nay họ dùng một cái tên khác. Có thể là đổi tên trên giấy tờ, có thể là lấy một tên gọi mới sau khi cưới, đi tu, ra nước ngoài, hoặc đơn giản là họ muốn được gọi khác đi.
Chuyện này ngày càng thường gặp, và phần lớn lúng túng đến từ việc không ai chỉ cho ta cách cư xử cho phải.
Nguyên tắc gọn nhất
Dùng cái tên họ đang dùng. Chỉ vậy thôi. Không cần hiểu lý do, không cần đồng tình, không cần thấy nó hay.
Cách gọi một người là chuyện của người đó, giống như ta vẫn gọi đúng tên mà mỗi người tự giới thiệu — kể cả khi tên ấy khác hẳn tên trên giấy tờ họ.
Bốn việc nên làm
- Hỏi một câu đơn giản: "giờ mình gọi bạn là gì cho đúng?" — hỏi thẳng dễ chịu hơn là đoán.
- Sửa trong danh bạ của mình ngay lúc đó, kèm tên cũ trong phần ghi chú nếu bạn cần tra lại.
- Dùng tên mới ngay từ lần gọi tiếp theo, không có giai đoạn quá độ.
- Nếu lỡ gọi nhầm thì sửa gọn: nói lại đúng tên rồi đi tiếp câu chuyện. Đừng xin lỗi dài dòng — nó làm người kia phải đi an ủi bạn.
Bốn việc nên tránh
- Hỏi vì sao đổi, nhất là ở chỗ đông người. Nếu họ muốn kể thì họ đã kể.
- Dùng tên cũ trước mặt người khác — việc này có thể buộc họ phải giải thích với những người chưa biết.
- Nhận xét về cái tên mới. Kể cả khen cũng dễ thành bình phẩm.
- Kể chuyện đổi tên của họ cho người thứ ba khi họ chưa nói ra.
Khi bạn là người nhà
Với người trong nhà thì khó hơn, vì cái tên cũ gắn với cả một quãng đời chung. Thấy hụt hẫng là bình thường, và không cần giấu điều đó.
Nhưng có một chỗ nên tách: cảm giác của bạn là chuyện của bạn, còn cách gọi thì theo người ta. Nói ra cảm giác ấy một lần, với chính họ, nhẹ nhàng — rồi vẫn gọi đúng tên mới. Hai việc đó không mâu thuẫn.
Người lớn tuổi trong nhà thường cần thời gian và cần được nhắc nhẹ, nhiều lần, không gắt. Đây là chuyện của tháng chứ không phải của một buổi.
Ở nơi làm việc
- Sửa trong hệ thống nội bộ: email, danh bạ, bảng tên, nhóm chat.
- Hỏi họ muốn thông báo thế nào — tự nói, hay để người quản lý nói một lần cho cả nhóm.
- Đừng để tên cũ nằm lại trong chữ ký thư và tài liệu dùng chung.
- Giấy tờ chính thức thì theo giấy tờ, nhưng trong giao tiếp hằng ngày thì theo tên họ dùng.
Phần giấy tờ: đổi tên gọi khác đổi tên pháp lý
Một người có thể dùng tên mới trong đời sống mà chưa đổi trên giấy tờ. Đây là hai việc riêng, và việc thứ hai có thủ tục, có thời gian, có chi phí.
Vì vậy trong công việc cần đúng pháp lý — hợp đồng, ngân hàng, bảo hiểm — thì dùng tên trên giấy tờ. Nói rõ điều đó một lần, gọn, và không biến nó thành chuyện lớn: "chỗ này em phải ghi theo giấy tờ nhé" là đủ.
Khi chính bạn là người đổi
Ở phía bên kia thì cũng có mấy việc làm cho mọi thứ nhẹ hơn:
- Nói một lần, gọn, cho từng nhóm người — nhà, bạn bè, chỗ làm — thay vì để tin lan dần.
- Không cần giải thích lý do nếu bạn không muốn. Một câu "từ giờ mọi người gọi mình là…" là đủ.
- Chuẩn bị tinh thần rằng người ta sẽ nhầm vài tháng đầu — phần lớn là do quen miệng, không phải do không tôn trọng.
- Nhắc nhẹ mỗi lần nhầm: nói đúng tên rồi đi tiếp. Nhắc đều đặn hiệu quả hơn là nhắc nặng một lần.
Dọn tên cũ trong hồ sơ của mình
Nếu bạn đổi tên gọi hoặc đã đổi cả trên giấy tờ, có một danh sách nên rà cho gọn, vì tên cũ nằm rải rác nhiều hơn ta tưởng:
- Thư điện tử và chữ ký thư; tài khoản mạng xã hội.
- Tài khoản ngân hàng, hoá đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà.
- Giấy tờ liên quan tới con cái và trường học.
- Giấy tờ y tế và bảo hiểm.
- Các nơi có người gửi hàng, gửi thư cho bạn.
Rà theo danh sách này một lượt thì đỡ được hầu hết những lần lúng túng về sau — và nhất là đỡ chuyện tên trên giấy tờ không khớp làm kẹt một việc gấp.
Khi họ chưa muốn nói rộng
Có người đổi tên trong một nhóm nhỏ trước, chưa muốn cả cơ quan hay cả họ hàng biết. Lúc này việc của bạn là gọi đúng tên họ muốn, trong đúng bối cảnh họ muốn, và không làm thay phần thông báo.
Nếu bạn không rõ nên gọi thế nào trước mặt ai, hỏi riêng họ một câu là xong.
Người đã mất thì gọi theo tên nào
Một câu hỏi tế nhị mà nhiều nhà gặp: trong giỗ chạp, trên bia, trong gia phả thì ghi tên nào nếu người ấy sinh thời đã đổi tên.
Không có một luật chung, và đây là chuyện của gia đình. Cách nhiều nhà chọn là ghi tên người ấy dùng lúc sinh thời và ghi kèm tên cũ trong ngoặc — vừa đúng với người đã mất, vừa để con cháu đời sau tra được. Nếu nhà có ý kiến khác nhau thì nên nói trước một lần rồi ghi thống nhất ở mọi chỗ, thay vì mỗi nơi một kiểu.
Ba điều gọn lại
- Dùng cái tên họ đang dùng — không cần hiểu lý do, không cần đồng tình.
- Đừng hỏi vì sao đổi và đừng dùng tên cũ trước mặt người khác.
- Lỡ gọi nhầm thì sửa gọn rồi đi tiếp, đừng xin lỗi dài dòng.