Tên gọi ở nhà, biệt danh, nghệ danh: dùng sao cho khỏi rối giấy tờ

Một người Việt bình thường có thể mang mấy cái tên cùng lúc: tên trên giấy khai sinh, tên gọi ở nhà, biệt danh bạn bè đặt, tên tiếng Anh dùng khi đi làm, và đôi khi một nghệ danh hoặc tên bút. Chuyện này hoàn toàn bình thường.

Rắc rối chỉ bắt đầu khi mấy cái tên ấy lẫn vào nhau ở chỗ cần chính xác — giấy tờ, ngân hàng, vé máy bay, hồ sơ học. Bài này nói cách giữ cho chúng không va nhau.

Một tên trên giấy, nhiều tên trong đời

• Tên trên giấy tờ là danh tính pháp lý — phải khớp tuyệt đối giữa mọi giấy, kể cả dấu.
• Tên gọi ở nhà là chuyện tình cảm, không cần và không nên đưa vào giấy tờ.
• Biệt danh do người khác đặt — mình không kiểm soát được, và nó đến rồi đi.
• Tên tiếng Anh tự chọn tiện khi làm việc với người nước ngoài, nhưng không thay thế tên thật ở đâu cả.
• Nghệ danh, tên bút, tên thương hiệu cá nhân là tên dùng để công chúng nhận ra, và có phần pháp lý riêng của nó.

Chỗ bắt buộc phải dùng tên trên giấy

1. Mọi giấy tờ tuỳ thân và hồ sơ hành chính.
2. Tài khoản ngân hàng, hợp đồng, hoá đơn có giá trị pháp lý.
3. Vé máy bay và đặt phòng khi cần xuất trình giấy tờ — sai một chữ là rắc rối ở quầy.
4. Hồ sơ học tập, bằng cấp, chứng chỉ, vì chúng theo người rất lâu.
5. Hồ sơ bảo hiểm và y tế, nơi nhầm tên có thể dẫn tới nhầm hồ sơ bệnh.

Chỗ dùng tên khác thì thoải mái

• Trong nhà, trong nhóm bạn — không ai cần biết lý do.
• Tên hiển thị trên mạng xã hội cá nhân.
• Tên gọi trong nhóm làm việc quốc tế, khi đồng nghiệp khó phát âm tên thật.
• Nghệ danh khi biểu diễn, bút danh khi viết.
• Tên quán, tên thương hiệu — nhưng phần đăng ký kinh doanh vẫn theo tên thật của chủ.

Bốn chỗ hay va chạm nhất

• Chuyển khoản ngân hàng — người nhận thấy tên lạ nên nghi ngờ, hoặc ghi nội dung bằng biệt danh khiến sau này không đối soát được.
• Hồ sơ xin việc — dùng tên tiếng Anh trên CV mà giấy tờ lại tên khác, gây lúng túng ở vòng ký hợp đồng.
• Giao hàng — đặt hàng bằng biệt danh rồi không nhận được vì giấy tờ không khớp.
• Hồ sơ của con ở trường — gọi ở nhà một tên, giấy tờ một tên, thầy cô gọi tên nào cũng thấy lệch.
• Cách gỡ chung: chỗ nào cần đối chiếu giấy tờ thì dùng tên trên giấy, không có ngoại lệ nào đáng.

Tên tiếng Anh: chọn thế nào cho đỡ phiền

1. Chọn tên dễ đọc với cả hai bên, đừng chọn tên mà chính mình phải đánh vần lại.
2. Tránh trùng với một cái tên đang rất gắn với người nổi tiếng trong ngành mình.
3. Giữ một tên thôi — đổi mỗi năm một tên thì đồng nghiệp cũ không tìm ra mình.
4. Ghi kèm tên thật trong chữ ký thư, dạng tên gọi và tên đầy đủ, để người ta nối được hai cái.
5. Đừng dùng nó ký hợp đồng dù công ty gọi mình bằng tên đó hằng ngày.

Nghệ danh và bút danh: phần cần nghĩ thêm

• Nếu tên đó gắn với việc kiếm tiền thì nó đang hoạt động như một thương hiệu.
• Kiểm xem đã có ai dùng chưa: tìm trên mạng, xem tên miền, xem mạng xã hội.
• Chuyện đăng ký bảo hộ nhãn hiệu có quy định riêng — hỏi người làm về sở hữu trí tuệ, đừng tra mạng rồi tự kết luận.
• Hợp đồng vẫn ký bằng tên thật, phần nghệ danh ghi rõ là tên dùng trong hoạt động.
• Trang này có bài riêng về kiểm tên thương hiệu, đọc trước khi in bảng hiệu hay đặt tên miền.

Dấu và cách viết: chỗ âm thầm gây lệch

• Tên có dấu và tên bỏ dấu là hai chuỗi khác nhau với máy tính, dù người đọc thấy như một.
• Hệ thống nước ngoài thường bỏ dấu, nên tên mình xuất hiện hai dạng ở hai nơi.
• Viết hoa, viết thường, khoảng trắng thừa cũng làm hỏng phép đối chiếu tự động.
• Thứ tự họ và tên khác nhau giữa các nước — chỗ này có bài riêng trên trang.
• Khi khai biểu mẫu quan trọng, chép đúng từng ký tự như trên giấy tờ thay vì gõ theo trí nhớ.

Giữ một bảng tên của chính mình

1. Ghi ra: tên trên giấy, dạng bỏ dấu, tên tiếng Anh đang dùng, nghệ danh nếu có.
2. Ghi kèm nơi nào đang dùng tên nào.
3. Cập nhật khi đổi — nhất là khi đổi tên hiển thị ở nơi làm việc.
4. Nhà có người lớn tuổi thì làm giúp một bảng, vì giấy tờ cũ hay lệch nhau.
5. Bảng này mất mười phút và tiết kiệm được rất nhiều lần tra lại sau này.

Khi muốn đổi hẳn tên trên giấy

• Đây là thủ tục hành chính, có quy định và điều kiện cụ thể.
• Trang này không nói thay quy định — hỏi cơ quan hộ tịch nơi mình cư trú là cách chắc chắn nhất.
• Đổi tên rồi thì phải đổi theo hàng loạt giấy tờ: ngân hàng, bảo hiểm, bằng cấp, hợp đồng lao động.
• Liệt kê ra giấy tất cả chỗ đang mang tên cũ trước khi bắt đầu, kẻo sót một chỗ rồi vướng nhiều năm sau.
• Cân nhắc kỹ với người đã đi làm lâu — bằng cấp và hồ sơ nghề nghiệp mang tên cũ là phần phiền nhất.

Đặt tên gọi ở nhà cho con

1. Ngắn, dễ gọi to — vì sẽ gọi vài chục lần mỗi ngày.
2. Không trùng với từ dễ thành trò trêu khi con đi học.
3. Đừng để tên gọi ở nhà lấn vào hồ sơ trường, thầy cô cần tên trên giấy.
4. Nói trước với ông bà nếu trong nhà có nhiều người cùng gọi — mỗi người một tên thì trẻ rối.
5. Tên gọi ở nhà đổi được dễ dàng, đó là ưu điểm của nó so với tên trên giấy.

Khi người khác gọi sai tên mình

• Sửa ngay lần đầu, nhẹ nhàng — để lâu thì cả phòng gọi sai và khó sửa hơn.
• Nói rõ mình muốn được gọi thế nào thay vì chỉ cười cho qua.
• Với người nước ngoài, đọc mẫu chậm một lần và cho họ một cách nhớ đơn giản.
• Trong thư từ thì viết đúng tên người khác — đó là phép lịch sự cơ bản và cũng là điều mình mong nhận lại.

Nếu có người bảo tên đang "không hợp"

• Hỏi họ tính theo cách nào — có mấy cách gán hành cho tên, và chúng cho kết quả khác nhau.
• Hỏi xem lời khuyên đó có kèm bán dịch vụ không.
• Nhớ rằng đổi tên trên giấy là việc lớn, không cân xứng với một lời phán trong mười phút.
• Dùng một tên gọi khác trong sinh hoạt là chuyện nhẹ nhàng, nếu chỉ muốn đổi cảm giác.
• Trang này có bài riêng về chuyện nghe nói tên khắc mệnh — đọc trước khi quyết bất cứ gì.

Ba việc không đổi theo tên

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay.
• Hạn giấy tờ, hợp đồng thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.