Đặt tên cho thú cưng, cho xe, cho quán: chỗ người ta thoải mái nhất
Đặt tên cho con là việc cân nhắc kỹ nhất trong nhà: bàn cả tháng, hỏi người lớn, tra nghĩa từng chữ. Nhưng cũng chính người đó lại đặt tên cho con mèo trong ba giây, và cái tên ấy dùng cả chục năm.
Chỗ người ta thoải mái khi đặt tên hoá ra lại nói khá nhiều về cách đặt tên nói chung. Bài này nhìn vào đó.
Vì sao đặt tên cho vật lại dễ đến vậy
Ba lý do, và cả ba đều vắng mặt khi đặt tên cho người.
Không có giấy tờ. Không khai sinh, không hộ chiếu, không ai viết sai trên bằng cấp. Sai thì đổi, và đổi không tốn gì.
Không ai phải mang nó cả đời trước mặt người khác. Con mèo không bị bạn cùng lớp trêu vì cái tên, và cái xe không phải tự giới thiệu trong buổi phỏng vấn.
Không có người thứ ba có ý kiến. Không ông bà, không họ hàng, không ai nhắc tới chữ đệm của dòng họ.
Gỡ ba ràng buộc đó ra thì người ta đặt tên rất hồn nhiên — và thường ra những cái tên hay hơn hẳn, vì nó xuất phát từ quan sát thật chứ không từ danh sách.
Tên thú cưng: cách người Việt hay đặt
Kể cho vui, nhưng cũng là một lát cắt văn hoá.
Theo hình dáng và màu. Mun, Vàng, Mực, Đốm, Nâu. Đây là lối cổ nhất và vẫn phổ biến nhất — gọi thẳng cái nhìn thấy.
Theo tính nết. Đặt sau vài tuần sống chung, khi con vật đã lộ ra nó là đứa thế nào.
Theo món ăn. Rất thịnh trong mấy năm gần đây, và thường là món nhỏ, tròn, dễ thương.
Tên người. Đặt cho con vật một cái tên như người — lối này có ở nhiều nước và thường mang ý đùa yêu.
Chỗ khác biệt so với đặt tên người: tên thú cưng thường được đặt sau khi đã quen, chứ không đặt trước khi gặp. Và có lẽ vì vậy mà nó hay hợp hơn.
Đặt tên cho xe, cho nhà, cho quán
Ba thứ này nằm giữa: thoải mái hơn tên người, nhưng có ràng buộc riêng.
Xe. Nhiều người đặt tên cho xe và dùng suốt, nhất là xe gắn bó lâu. Không ai kiểm tra, không ai đánh giá — đây gần như là vùng tự do hoàn toàn.
Nhà, vườn, mảnh đất. Nếp đặt tên cho nơi chốn vốn có từ lâu ở ta — tên gọi theo đặc điểm, theo người chủ cũ, theo cây trong vườn. Tên này thường do hàng xóm đặt hơn là do chủ tự đặt, và đó mới là lý do nó sống lâu.
Quán và cửa hàng. Đây là chỗ có ràng buộc thật: tên phải đọc được, gõ tìm được, không trùng người khác, và còn tên miền. Vùng tự do hẹp lại ngay khi cái tên phải đi làm việc.
Điều thú vị: càng nhiều người khác phải dùng cái tên đó, càng ít tự do. Tên chỉ mình bạn gọi thì gọi gì cũng được; tên cả phố phải nhớ thì phải theo luật của cả phố.
Mấy điều học được từ chỗ dễ, mang sang chỗ khó
Đây là phần đáng giá nhất của bài.
Đặt sau khi đã quan sát thì hợp hơn. Với con, nhiều nhà chốt tên trước khi sinh vì giấy tờ, nhưng vẫn có thể để ngỏ vài phương án rồi chọn sau khi gặp. Không phải nhà nào cũng làm được, nhưng ai làm được thì thường thấy hợp hơn.
Tên gọi thân mật giải quyết phần lớn nhu cầu. Tên trên giấy tờ lo phần trang trọng, tên ở nhà lo phần tình cảm. Nhiều nhà cố dồn cả hai vào một cái tên rồi thấy khó — trong khi tách ra thì cả hai đều dễ.
Tên hay là tên gọi lên nghe thuận. Với thú cưng ai cũng thử gọi to vài lần trước khi chốt. Với con thì ít người làm, dù đó chính là thứ sẽ được lặp lại hàng nghìn lần.
Đừng để danh sách quyết định thay mình. Tên thú cưng hay vì người ta nghĩ ra từ quan sát; tên người hay bị chọn từ một danh sách gợi ý, và danh sách thì ai cũng đọc cùng một danh sách.
Khi cái tên đùa trở nên bất tiện
Có một mặt khác nên nói.
Tên đặt cho vui lúc mới nhận có thể thành bất tiện khi phải gọi ở nơi công cộng — phòng khám thú y, công viên, hay khi nhờ người khác trông hộ. Đây là thứ ít ai nghĩ tới lúc đặt.
Với quán và cửa hàng thì rủi ro lớn hơn: một cái tên nghe vui trong nhóm bạn có thể khó gọi, khó gõ, hoặc mang nghĩa khác với người ngoài. Thử đọc tên đó qua điện thoại cho một người lạ nghe rồi bảo họ viết lại — nếu họ viết sai thì đó là dấu hiệu.
Và với tên có yếu tố tiếng nước ngoài, nên nhờ người biết thứ tiếng đó xem qua. Nghĩa trên mạng dịch được nhưng sắc thái thì không.
Khi cả nhà cùng đặt tên cho một con vật
Nghe nhẹ nhàng nhưng lại là bản thu nhỏ của chuyện đặt tên cho con.
Mỗi người một phương án, trẻ con thì đòi tên trong phim, người lớn thì thấy kỳ. Và vì không có ai là người quyết chính thức nên chuyện có thể kéo dài.
Cách nhiều nhà dùng: mỗi người đề một tên, rồi thử gọi cả tuần. Con vật thường phản ứng rõ hơn với một vài âm nhất định, và cái tên nó quay đầu lại khi nghe thường thắng — một cách phân xử mà không ai phải nhường ai.
Nếu vẫn không thống nhất thì để hai tên cùng tồn tại cũng không sao. Nhiều con vật trong nhà có hai ba tên tuỳ người gọi, và chúng đáp lại cả ba.
Chỗ đáng chú ý: cách này không áp được cho tên người — con không chọn được, và cái tên thì đi vào giấy tờ. Nhưng tinh thần thì áp được: thử trước khi chốt, và đừng để cuộc bàn bạc kéo dài tới mức thành căng thẳng.
Đổi tên giữa chừng
Với vật thì đây là vùng dễ nhất, nhưng cũng có giới hạn.
Đổi tên con vật đã quen tên cũ thì mất một thời gian nó mới đáp lại. Cách thường dùng là chọn tên mới có âm gần giống tên cũ, rồi gọi kèm nhau vài tuần cho chuyển dần.
Với quán đang bán thì đổi tên là chuyện lớn hơn nhiều: khách quen tìm không ra, biển hiệu phải làm lại, giấy tờ và tài khoản bán hàng phải cập nhật. Nếu buộc phải đổi thì nên có một giai đoạn dùng cả hai tên để khách kịp quen.
Và với vật mang kỷ niệm — chiếc xe của người thân để lại chẳng hạn — thì tên gọi cũ nhiều khi đáng giữ hơn bất cứ tên nào hay hơn.
Ba điều gọn lại
Một, người ta đặt tên hồn nhiên và hay hơn khi không có giấy tờ, không có người thứ ba, và không ai phải mang nó cả đời.
Hai, tên thú cưng thường hợp vì được đặt sau khi đã quen — với con thì tên gọi ở nhà có thể đóng vai đó, không cần dồn hết vào tên trên giấy tờ.
Ba, càng nhiều người khác phải dùng cái tên, càng ít tự do — tên quán phải đọc được và gõ tìm được, đó là luật của cả phố chứ không phải ý thích của mình.