Dịch vụ đặt tên: hỏi gì trước khi trả tiền
Sinh con, mở cửa hàng, lập công ty — ba dịp người ta hay tìm tới dịch vụ đặt tên. Thị trường này có đủ mức: từ vài trăm nghìn tới vài chục triệu, và chất lượng chênh nhau còn xa hơn giá.
Bài này nói về những gì nên hỏi trước khi trả tiền.
Dịch vụ đặt tên thực ra làm gì
Tuỳ nơi, nhưng thường gồm một số việc sau:
Tra thông tin ngày giờ sinh và quy ra mệnh, cung, can chi theo một hệ nào đó.
Đề xuất các chữ được cho là hợp với hệ đó, kèm nghĩa Hán Việt.
Kiểm tra âm đọc — tên có bị nói lái thành nghĩa xấu không, đọc lên có trúc trắc không, có trùng tên người nổi tiếng theo cách không hay không.
Với tên thương hiệu thì thêm: tra tên miền còn trống không, tra nhãn hiệu đã đăng ký chưa, kiểm tên có nghĩa xấu trong tiếng nước ngoài không.
Phần cuối cùng đó là phần có giá trị thực tế rõ ràng nhất, và cũng là phần nhiều nơi làm sơ sài nhất.
Hỏi gì trước khi trả tiền
Anh chị theo hệ nào? Câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Phong thuỷ không phải một hệ thống thống nhất — cách quy chữ ra ngũ hành có nhiều lối, và các lối cho kết quả khác nhau. Người làm nghề tử tế sẽ nói rõ mình theo hệ nào và vì sao. Người nói "chỉ có một cách đúng" thì đang giấu điều đó.
Tôi nhận được gì? Một danh sách tên? Một bản phân tích? Bao nhiêu phương án? Có giải thích từng chữ không? Có được đổi nếu không ưng không?
Bao lâu xong?
Giá trọn gói hay còn phát sinh? Đây là chỗ hay có chuyện: giá ban đầu nghe hợp lý, rồi phát sinh "phí xem thêm giờ sinh", "phí chọn ngày làm giấy khai sinh", "phí vật phẩm kèm theo".
Với tên thương hiệu — có tra nhãn hiệu và tên miền không? Nếu không thì bạn phải tự làm, và việc đó phải làm trước khi in biển hiệu.
Dấu hiệu nên tránh
Nói tên hiện tại đang gây hại. Với người đã trưởng thành, đây là lời gây lo lắng để bán dịch vụ đổi tên — một việc phiền phức và tốn kém về giấy tờ.
Gắn kết quả với sự kiện cụ thể. "Đặt tên này con sẽ học giỏi", "tên này thì cửa hàng sẽ đông khách". Không ai đảm bảo được điều đó.
Bán kèm vật phẩm. Đặt tên xong rồi nói phải mua thêm món này món kia mới đủ. Đây là mô hình bán thêm quen thuộc.
Không cho xem mẫu kết quả. Người làm tử tế sẵn sàng cho xem một bản đã làm (đã che thông tin cá nhân) để bạn biết mình mua gì.
Giá cao bất thường kèm lý do huyền bí. "Thầy phải làm lễ mới xin được tên."
Sức ép thời gian. "Phải đặt trước ngày X không thì muộn."
Những gì bạn tự làm được
Kha khá phần việc bạn làm được mà không tốn gì:
Đọc to lên nhiều lần. Đọc cả họ tên đầy đủ, đọc nhanh, đọc trong câu ("Cho tôi gặp anh…"). Tên trúc trắc thì lộ ra ngay.
Thử nói lái và ghép vần. Nhờ vài người — nhất là người trẻ — thử. Trẻ con ở trường rất giỏi việc này, và một cái tên bị trêu suốt mười hai năm học là chuyện có thật.
Viết ra giấy. Xem có dài quá không, có dễ ký không, có dễ điền vào ô trên biểu mẫu không.
Tra trên mạng. Gõ tên đó xem ra gì. Với tên thương hiệu thì đây là bước bắt buộc.
Kiểm tên miền — với thương hiệu, tên miền còn trống hay không ảnh hưởng tới quyết định.
Tra nhãn hiệu đã đăng ký. Việc này tra được tại cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ. Nếu tên bạn định dùng đã có người đăng ký cho cùng ngành hàng thì đó là vấn đề pháp lý thật — hỏi người có chuyên môn về sở hữu trí tuệ, đừng hỏi người đặt tên phong thuỷ.
Hỏi người thân. Nghe thì hiển nhiên, nhưng nhiều gia đình bỏ qua rồi sau đó có người không vừa lòng.
Về tên cho con
Đây là dịp nhiều cảm xúc nhất, và cũng là chỗ nên tỉnh táo nhất.
Đứa trẻ sẽ mang cái tên đó cả đời — trong lớp học, trên giấy tờ, trong hồ sơ xin việc. Phần "hợp mệnh" là quy ước; phần "dễ đọc, không bị trêu, viết được, đánh vần được" là thứ nó sống cùng mỗi ngày.
Đừng để việc chọn tên làm chậm thủ tục khai sinh. Có thời hạn đăng ký khai sinh theo quy định, và chậm thì phát sinh thủ tục. Quy định cụ thể thì hỏi ủy ban nhân dân phường xã nơi bạn ở.
Tên lạ, chữ hiếm — cân nhắc việc nó có gõ được trên hệ thống giấy tờ không, có bị viết sai thường xuyên không. Đây là phiền toái nhỏ nhưng lặp lại suốt đời.
Về tên thương hiệu
Khác với tên người ở chỗ nó là tài sản kinh doanh, và các tiêu chí thực tế nặng hơn hẳn:
Gõ được, tìm được trên mạng, không trùng nhãn hiệu đã đăng ký, có tên miền, phát âm được với khách hàng mục tiêu, không mang nghĩa xấu trong ngôn ngữ khác nếu định bán ra nước ngoài.
Một cái tên "hợp mệnh" mà khách không gõ đúng được trên thanh tìm kiếm thì đó là mất mát đo được mỗi ngày.
⇒ Với thương hiệu, nên lọc theo tiêu chí thực tế trước, rồi mới chọn trong số còn lại theo tiêu chí bạn tin.
Khi trong nhà không thống nhất về cái tên
Đây là chuyện xảy ra nhiều hơn người ta tưởng, nhất là với tên con đầu lòng: ông bà muốn một đằng, bố mẹ muốn một nẻo, và ai cũng có lý do của mình.
Mấy cách xử lý mà nhiều gia đình đã dùng:
Tách vai: một bên chọn tên đệm, một bên chọn tên chính. Hoặc lấy một chữ từ đề xuất của mỗi bên.
Tên khai sinh và tên gọi ở nhà khác nhau — rất phổ biến ở Việt Nam và giải quyết được phần lớn căng thẳng. Tên trên giấy tờ theo một bên, tên gọi hằng ngày theo bên kia.
Nói rõ ai quyết cuối cùng ngay từ đầu, trước khi mọi người đưa ra đề xuất. Chuyện khó không phải là chọn tên nào, mà là có người cảm thấy ý mình bị gạt đi mà không được nghe.
Và một điều nên nhớ: đừng dùng phong thuỷ làm vũ khí trong tranh luận gia đình. Nói "thầy bảo tên kia xấu" để dập ý người khác thì thắng được một lần, nhưng nó biến một chuyện thẩm mỹ thành chuyện điềm gở, và người bị gạt sẽ nhớ rất lâu.
Đổi tên khi đã trưởng thành
Có người muốn đổi tên vì tên cũ bị trêu, vì lý do cá nhân, hoặc vì được khuyên là tên không hợp.
Phần thủ tục: việc thay đổi họ tên trên giấy tờ có quy định pháp luật riêng và không phải trường hợp nào cũng được chấp thuận. Hỏi ủy ban nhân dân nơi đăng ký hộ tịch để biết chính xác — đừng nghe người làm dịch vụ đặt tên nói về thủ tục.
Phần thực tế: đổi tên kéo theo phải làm lại hoặc điều chỉnh rất nhiều giấy tờ — căn cước, bằng cấp, hợp đồng lao động, sổ ngân hàng, bảo hiểm, giấy tờ nhà đất. Đây là công việc kéo dài nhiều tháng.
Vì vậy, nếu lý do đổi tên đến từ lời một người vừa bán dịch vụ cho bạn thì nên dừng lại cân nhắc kỹ.
Tóm lại
Hỏi ba điều trước khi trả tiền: theo hệ nào, nhận được cụ thể những gì, và giá có trọn gói không. Tránh nơi nói tên hiện tại đang gây hại, nơi gắn kết quả với sự kiện cụ thể, nơi bán kèm vật phẩm, và nơi tạo sức ép thời gian. Rất nhiều phần bạn tự làm được: đọc to nhiều lần, nhờ người trẻ thử nói lái, tra trên mạng, kiểm tên miền và tra nhãn hiệu. Với tên con thì phần nó sống cùng mỗi ngày là dễ đọc và không bị trêu; với tên thương hiệu thì lọc theo tiêu chí thực tế trước rồi mới chọn theo tiêu chí bạn tin.