Tên và số nét chữ: cách tính này từ đâu ra và dùng được đến đâu

Trong các cách luận tên, có một nhóm dựa vào số nét chữ: đếm nét của từng chữ trong tên, cộng theo công thức, rồi tra ra cát hung. Nghe rất rành mạch vì có con số, và chính vì có con số nên nhiều người tin hơn các cách khác.

Bài này nói về gốc của cách tính đó, và một điều rất quan trọng mà ít nơi nói: nó được dựng cho chữ Hán, còn tên người Việt hôm nay viết bằng chữ Quốc ngữ.

Cách tính này từ đâu ra

Nó thuộc nhóm phương pháp luận tên dựa trên tự dạng, phát triển trong vùng văn hoá dùng chữ Hán. Mỗi chữ Hán có số nét xác định, đếm được, không tranh cãi — nên có thể xây một hệ thống tính toán lên trên đó.

Người ta chia tên thành mấy phần, cộng nét theo từng phần, quy về một con số, rồi tra bảng. Cách chia và cách tra thì mỗi trường phái một khác, nhưng nền tảng đều là số nét.

Vấn đề khi áp vào tên Việt

1. Chữ Quốc ngữ không có "nét" theo nghĩa đó — đếm nét chữ Latin là một quy ước mới, không phải kế thừa.
2. Nhiều tên Việt không có chữ Hán tương ứng rõ ràng, nhất là tên thuần Việt hoặc tên mới đặt.
3. Một âm Hán-Việt ứng với nhiều chữ Hán khác nhau, mỗi chữ một số nét — chọn chữ nào là do người luận quyết.
4. Dấu thanh và dấu phụ tính hay không tính, mỗi nơi một kiểu.

Điểm thứ ba là chỗ quan trọng nhất. Cùng một cái tên, hai người luận có thể chọn hai chữ Hán khác nhau và ra hai kết quả khác nhau — mà cả hai đều làm đúng theo phương pháp của mình.

Vì sao nó vẫn nghe thuyết phục

• Có con số nên nghe khách quan, dù bước quy đổi ban đầu đã là một lựa chọn.
• Có bảng tra nên nghe hệ thống.
• Kết quả diễn giải rộng — mô tả tính cách chung chung thì ai đọc cũng thấy đúng một phần.
• Thường được nói kèm mấy hệ khác, nên nghe như có nhiều nguồn cùng xác nhận.

Hỏi gì khi ai đó luận tên theo cách này

1. Anh chị lấy chữ Hán nào cho từng chữ trong tên, và vì sao chọn chữ đó?
2. Cách chia phần theo trường phái nào?
3. Dấu thanh có tính không?
4. Nếu chọn chữ Hán khác thì kết quả đổi thế nào?

Câu cuối là câu đáng giá nhất. Người làm nghiêm túc sẽ trả lời được và nói rõ họ đã chọn thế nào; người né câu đó thì bạn biết mình đang nghe gì.

Tên thuần Việt thì sao

Với những tên không có gốc Hán — tên đặt theo hoa lá, theo từ thuần Việt, hay tên mới nghĩ ra — thì cách tính này gần như không áp được, hoặc phải gán chữ Hán một cách khiên cưỡng.

Nếu ai đó vẫn luận được ra một con số cho tên như vậy, hỏi họ đã gán chữ gì. Câu trả lời sẽ cho biết phần nào là phương pháp và phần nào là suy đoán.

Đặt tên thì nên dựa vào gì

Thứ tự mà phần lớn người làm nghề tử tế đều nói giống nhau:

• Nghĩa của tên — điều đứa trẻ sẽ mang theo suốt đời.
• Đọc lên có thuận không, có dễ bị trêu không.
• Viết và đọc có dễ sai không, nhất là khi đi học và làm giấy tờ.
• Có đụng gì trong họ hoặc đụng từ lóng không.
• Rồi mới tới các cách luận, nếu gia đình muốn.

Khi gia đình đã tin theo cách này

Nếu ông bà hoặc vợ chồng bạn tin, đừng biến chuyện đặt tên thành cuộc tranh luận về phương pháp. Cách thường dùng: chọn vài tên đều đạt về nghĩa và về cách đọc, rồi để người tin chọn trong số đó.

Cách này giữ được cả hai: tên tốt về mặt thực tế, và người trong nhà thấy yên tâm.

Khi tên đã đặt rồi mới nghe luận

Đây là tình huống hay gặp nhất và cũng gây lo nhất: con đã lớn, tên đã vào giấy tờ, rồi có người nói tên đó số nét không đẹp.

• Hỏi lại họ chọn chữ Hán nào — rất có thể chọn khác thì kết quả khác hẳn.
• Đổi tên trên giấy tờ là việc lớn, ảnh hưởng học bạ, hồ sơ, tài khoản; đừng quyết vì một lời luận.
• Nếu vẫn muốn làm gì đó, nhiều nhà chọn một tên gọi ở nhà thay vì đổi giấy tờ.
• Đừng nói chuyện này trước mặt trẻ theo hướng tên con không tốt — đứa trẻ sẽ nhớ rất lâu.

Dịch vụ luận tên tính phí

1. Hỏi trước phí bao nhiêu và gồm những gì.
2. Xin xem một bản luận mẫu để biết họ làm tới mức nào.
3. Cẩn thận với ai nói tên hiện tại gây hoạ rồi bán gói đổi tên — doạ trước bán sau là khuôn quen thuộc.
4. Bản luận nên ghi rõ cơ sở: chữ Hán nào, trường phái nào, bảng tra nào.

Tên cửa hàng và tên thương hiệu

Với tên kinh doanh thì cách luận theo nét cũng hay được dùng, nhưng ở đây có thêm mấy tiêu chí đo được mà nên đặt lên trước:

• Có trùng tên đã đăng ký hay không — kiểm trước khi in biển.
• Tên miền và tài khoản mạng xã hội còn trống không.
• Khách gõ tìm có ra không, hay bị lẫn với một cái tên phổ biến khác.
• Đọc qua điện thoại có phải đánh vần không.

Bốn điều này ảnh hưởng tới việc buôn bán hằng ngày, và chúng kiểm chứng được trong một buổi chiều.

Ba điều gọn lại

1. Cách tính nét được dựng cho chữ Hán, áp vào chữ Quốc ngữ là một bước chuyển đổi có lựa chọn của người luận.
2. Hỏi họ lấy chữ Hán nào và vì sao — đó là chỗ quyết định cả kết quả.
3. Nghĩa, cách đọc, chuyện đụng chạm đi trước; các cách luận đi sau.